استئوپروز _ استئوپنی

پوکی استخوان یا توده استخوانی پایین (استئوپنی) یک‌وضعیت شایع بوده و تقریباً ۵۰ درصد از زنان و ۲۰ درصد از مردان حداقل ۵۰ ساله، در طول زندگی خود دچار شکستگی ناشی از پوکی استخوان خواهند شد .پوکی استخوان به عنوان "یک بیماری اسکلتی که با کاهش استحکام استخوان مشخص می‌شود و فرد را در معرض خطر بیشتری برای شکستگی قرار می‌دهد" تعریف شده است.

شکستگی‌های ستون فقرات و لگن با درد مزمن، بدشکلی، افسردگی، ناتوانی و مرگ همراه هستند. حدود ۵۰ درصد از بیماران مبتلا به شکستگی لگن هرگز نمی‌توانند بدون کمک راه بروند و ۲۵ درصد نیاز به مراقبت طولانی‌مدت دارند [۴]. میزان مرگ‌ومیر پنج سال پس از شکستگی لگن یا شکستگی بالینی مهره، حدود ۲۰ درصد بیشتر از حد مورد انتظار است

این مرور موضوعی، کاربردهای بالینی و تفسیر روش سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس دوگانه (DXA) را در ارزیابی پوکی استخوان مورد بحث قرار می‌دهد

کیفیت استخوان

ستحکام استخوان توسط تراکم مواد معدنی استخوان (BMD) و سایر ویژگی‌های استخوان که اغلب به‌طور جمعی "کیفیت استخوان" نامیده می‌شوند، تعیین می‌گردد [۶]. عوامل تعیین‌کننده استحکام استخوان غیر از BMD عبارتند از: گردش استخوان (بازسازی استخوان)، ساختار استخوانی نظیر اندازه و شکل، ضخامت تیغه‌های استخوانی ترابکولار و....

آزمایش BMD (تراکم مواد معدنی استخوان)

آزمایش تراکم مواد معدنی استخوان (BMD) یک ابزار بالینی در دسترس و گسترده برای تشخیص پوکی استخوان، پیش‌بینی خطر شکستگی، و پایش پاسخ به درمان است. انجام آزمایش BMD در هر ناحیه اسکلتی با فناوری‌های گوناگون می‌تواند خطر شکستگی را پیش‌بینی کند.با این حال، تنها روش‌های تشخیص پوکی استخوان در غیاب شکستگی ناشی از شکنندگی، موارد زیر هستند :

● امتیاز T (T-score) دستگاه DXA در نواحی ستون مهره‌های کمری، کل لگن، گردن استخوان ران، و یک‌سوم انتهای ساعد (رادیوس)

● امتیاز T کل لگن و گردن استخوان ران

دلایل برتری روش DXA برای پایش تغییرات BMD در طول زمان عبارتند از :

● مطالعات بیومکانیکی همبستگی قوی بین استحکام مکانیکی استخوان و BMD اندازه‌گیری‌شده با DXA را نشان داده‌اند .

● در مطالعات همگروهی آینده‌نگر، رابطه قوی بین خطر شکستگی و BMD اندازه‌گیری‌شده با DXA وجود دارد .

● معیارهای سازمان بهداشت جهانی (WHO) برای تشخیص پوکی استخوان، بر اساس داده‌های مرجعی است که توسط DXA به دست آمده‌اند.

● الگوریتم ارزیابی خطر شکستگی (ابزار FRAX) از BMD گردن استخوان ران که با DXA اندازه‌گیری شده است، استفاده می‌کند.

● کارآزمایی‌های بالینی تصادفی‌سازی‌شده‌ای که کاهش خطر شکستگی را با درمان دارویی نشان داده‌اند، شرکت‌کنندگان را بر اساس BMD اندازه‌گیری‌شده با DXA انتخاب کرده‌اند .

● رابطه قوی بین کاهش خطر شکستگی با درمان دارویی و میزان افزایش BMD اندازه‌گیری‌شده با DXA وجود دارد.

● دقت و صحت (روش) DXA عالی است و میزان قرارگیری در معرض اشعه بسیار پایین است .

فناوری DXA (سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس دوگانه)

دستگاه استاندارد DXA شامل یک تخت padded است که بیمار روی آن دراز می‌کشد و یک بازوی متحرک C‑شکل که لوله تولید اشعه ایکس در زیر بیمار و آشکارساز (دتکتور) در بالای بیمار قرار دارد (شکل ۱). لوله اشعه‌ایکس، پرتوهایی (فوتون) با دو سطح انرژی متفاوت تولید می‌کند، از این رو اصطلاح "دوگانه" به کار رفته است. یک هم‌گراکننده (کولیماتور) در زیر تخت، پراکندگی فوتون‌ها را محدود کرده و آنها را به سمت ناحیه مورد نظر هدایت می‌کند. اختلاف در تضعیف (کاهش شدت) دو پرتو فوتون هنگام عبور از بافت‌های بدن با ترکیب متفاوت، استخوان را از بافت نرم متمایز کرده و امکان اندازه‌گیری کمی تراکم مواد معدنی استخوان (BMD) را فراهم می‌آورد. بافت متراکم‌تر و ضخیم‌تر دارای الکترون‌های بیشتری است و تعداد فوتون‌های کمتری را به آشکارساز می‌رساند. یک کامپیوتر با نرم‌افزار اختصاصی که توسط هر سازنده طراحی شده است، "سیستم" DXA را تکمیل می‌کند.

قرارگیری بیمار در معرض اشعه بسیار ناچیز است و معمولاً در حد اشعه زمینه روزانه است. پراکندگی اشعه فراتر از لبه تخت DXA ناچیز است. نیازی به سپر محافظ برای تکنسین یا اتاق نیست. به عنوان یک اقدام احتیاطی ایمنی، تکنسین معمولاً نباید در حین اسکن بیمار، در فاصله کمتر از سه فوتی (حدود ۹۰ سانتی‌متر) لبه تخت بنشیند.
دگزا(DXA) میزان محتوای مواد معدنی استخوان (BMC) را بر حسب گرم و مساحت استخوان (BA) را بر حسب سانتی‌متر مربع اندازه‌گیری می‌کند و سپس BMD "سطحی" را بر حسب گرم بر سانتی‌متر مربع با تقسیم BMC بر BA محاسبه می‌نماید. نمره T (T-score) که مقدار مورد استفاده برای تشخیص پوکی استخوان است، با کم کردن میانگین BMD جمعیت مرجع جوان بالغ از BMD بیمار و تقسیم آن بر انحراف معیار (SD) جمعیت جوان بالغ محاسبه می‌شود

نمره Z (Z-score) که برای مقایسه BMD بیمار با جمعیت هم‌سالان استفاده می‌شود، با کم کردن میانگین BMD جمعیت مرجع هم‌سان از نظر سن، نژاد و جنس از BMD بیمار و تقسیم بر SD آن جمعیت مرجع محاسبه می‌شود. میانگین BMD و SD جمعیت‌های مرجع استفاده‌شده در این محاسبات، متغیرهای حیاتی در تعیین نمرات T و Z هستند.

کاربردهای بالینی DXA

سنجش تراکم استخوان با اشعه ایکس دوگانه (DXA) برای تشخیص پوکی استخوان یا تراکم پایین مواد معدنی استخوان (BMD)، برآورد خطر آینده شکستگی، و پایش تغییرات BMD در طول زمان استفاده می‌شود.

موارد انجام (اندیکاسیون‌ها)

راهنماها یا مرورهای مبتنی بر شواهد در مورد موارد انجام آزمایش BMD توسط بسیاری از سازمان‌ها منتشر شده است و به‌طور جداگانه به‌تفصیل بررسی می‌شوند..

این راهنماها از نظر جمعیت مورد نظر، عوامل خطر بالینی در نظر گرفته‌شده، تعریف شکستگی ناشی از شکنندگی، روش‌های استفاده‌شده، و وزن‌دهی به سطوح شواهد پزشکی در مقابل نظر متخصصان، متفاوت هستند. راهنمای بنیاد سلامت استخوان و پوکی استخوان (BHOF؛ که قبلاً بنیاد ملی پوکی استخوان [NOF] نام داشت) توصیه‌های جامعی برای بزرگسالان ارائه می‌دهد که در عمل بالینی مفید هستند.

موارد منع انجام (کنترااندیکاسیون‌ها)

بارداری یا احتمال بارداری (به تعویق بیفتد). مگر اینکه نتایج آن احتمالاً در مدیریت بیمار نقش داشته باشد
· ناتوانی فیزیکی برای قرار گرفتن روی تخت دستگاه.
. اندازه‌گیری BMD ممکن است در برخی شرایط به دلیل ناهنجاری‌های ساختاری اسکلتی، مانند آرتروز شدید، وسایل فلزی جراحی، یا اسکولیوز (انحراف ستون فقرات)، معتبر نباشد.

انتخاب ناحیه اسکلتی

سازمان بهداشت جهانی (WHO) توصیه می‌کند که استاندارد بین‌المللی برای تشخیص پوکی استخوان، با استفاده از نمره T اندازه‌گیری‌شده توسط DXA در ناحیه گردن استخوان ران انجام شود .با این حال، BHOF و انجمن بین‌المللی تراکم‌سنجی بالینی (ISCD) پیشنهاد می‌کنند که تشخیص پوکی استخوان در عمل بالینی با استفاده از پایین‌ترین نمره T در نواحی ستون مهره‌های کمری (ترجیحاً L1-L4)، کل استخوان ران فوقانی (پروگزیمال فمور)، یا گردن استخوان ران انجام شود ناحیه لگن (هیپ)، (Ward's area)، تروکانتر، و سایر نواحی مورد نظر (ROI) نباید برای تشخیص استفاده شوند. اگر ساعد اندازه‌گیری شود، ممکن است از یک‌سوم انتهای رادیوس برای اهداف تشخیصی استفاده شود، به شرطی که این ناحیه، پایین‌ترین مقدار را در بین نواحی اسکلتی مرتبط اندازه‌گیری‌شده داشته باشد.

دلیل استفاده از پایین‌ترین نمره T در این نواحی اسکلتی این است که همه آنها پیش‌بینی‌کننده‌های خوبی برای خطر شکستگی هستند و استفاده از BMD ستون مهره‌ها، لگن و ساعد با طبقه‌بندی تشخیصی اصلی WHO در سال ۱۹۹۴ همخوانی دارد.